Λέσχη Ανάγνωσης «Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι» Πάτρας

Μαρτίου 25, 2008

Το πρόσωπο του Ντοστογιέφσκι

Filed under: ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ — lesxianagnosisfyodordostoyevsky @ 2:02 πμ
dostoyevsky_low.jpgΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΟΥ ΜΑΣ ΘΥΜΙΖΕΙ ΠΡΟΣΩΠΟ ΧΩΡΙΚΟΥ.
Τα βαθουλωμένα μάγουλα, τα χωματόχρωμα, τα σχεδόν βρωμερά, είναι ζαρωμένα, ρυτιδιασμένα από μακροχρόνια βά­σανα. Το δέρμα του είναι αποστεγνωμένο, σκασμένο, ξεθωρια­σμένο. Είκοσι χρόνια αρρώστιας τo κάνανε να μην έχει καθό­λου πια αίμα. Κι απ’ τη μια κι απ’ την άλλη μεριά, δυο πέτρι­νοι όγκοι ξεπετιούνται απότομα: τα σλαβικά μήλα πλαισιώνουν ένα στόμα σκληρό, το σταθερό, το θεληματικό Μυτερό πηγούνι σκεπάζεται από άταχτα γένια, σαν άγρια θάμνα. Το χώμα, ή πέτρα, το δάσος, ένα τοπίο πρωτόγονο -και τραγικό —έτσι παρουσιάζεται μπροστά μας το πρόσωπο του Ντοστογιέφσκι. Όλα είναι θαμπά, σκοτεινά, χωρίς φως, χαμοσέρνονται βαριά σύρριζα στη γη, χωρίς καμιά ομορφιά. Τέτοιο είναι αυτό το χωριάτικο πρόσωπο, που θυμίζει σχεδόν ζητιάνο. Άχαρο, χωρίς καμιά λάμψη, άχρωμο — ένα μικρό κομματάκι της ρουσι­κής στέπας, που προβάλλει πάνω στην πέτρα. Ακόμα και τα μάτια, που είναι βαθιά χωμένα μέσ’ στις κόγχες, είναι ανή­μπορα να φωτίσουν αυτή την ευκολότριφτη άργιλο, γιατί η φλό­γα τους δεν ξεπηδάει προς τα έξω, για να μας φωτίσει και να μας τυφλώσει, αλλά βυθίζονται, θάλεγε κανείς, προς τα μέσα, και καινε το αίμα με το ατσάλινο βλέμμα τους. Μόλις κλείσουν, ο θάνατος απλώνεται και κυριαρχεί πάνω σ’ αυτό το πρόσωπο. Τη νευρική υπερένταση πού συγκρατούσε τα ασταθή του χαρακτηριστικά, τη διαδέχεται ο βαθύτατος λήθαργος.
Στην αρχή, η ευαισθησία μας μας κάνει να υποχωρούμε, σαν αντικρίζουμε τούτο το πρόσωπο—ακριβώς όπως όταν πρωτοαντικρύσαμε και το έργο του. Αλλά να που ο θαυμασμός μας κυριεύει— δειλά στην αρχή, και σε λίγο με πάθος, μ’ έναν εν­θουσιασμό που όλο αυξάνει ασυγκράτητα μέσα μας. Επειδή, ίσαμε τώρα, μόνο ό,τι είναι σαρκικό και κατώτερα ανθρώπινο σε τούτο το πρόσωπο, έριξε κάποιο αμυδρό φως πάνω σ’ αυτό το πρωτόγονο πένθος, το ταυτόχρονα φριχτό και υπέροχο. Όμοιο όμως με θόλο μιας εκτυφλωτικής λευκότητας, το δυνατό και φουσκωτό μέτωπο υψώνεται πάνω απ’ το στενό αυτό πρό­σωπο λαμπερός, σφυρηλατημένος, αυτός ο τρούλος του πνεύμα­τος αναδύεται απ’ τη σκιά και τα σκότη: μάρμαρο ανθεκτικό πάνω απ΄ τη μαλακή άργιλο τής σάρκας, πάνω απ’ τα΄ άκουρα θάμνα που θρασομανούν στα δυο μάγουλα. Όλο το φως συρρέει και συγκεντρώνεται προς το επάνω μέρος τον προσώπου: όταν κοιτάζεις το πορτραίτο του, δε βλέπεις παρά αυτό το πλατύ μέτωπο, το δυνατό, το μεγαλόπρεπο, που ή λάμψη του, το πλά­τος του, φαίνονται σα ν΄ αυξαίνουν, όσο το υπόλοιπο πρόσωπο φθείρεται και καταρρέει απ’ το χρόνο, την αρρώστια και την πίκρα. Ψηλός σαν τον ουρανό, ακλόνητος, δεσπόζει πάνω απ’ αυτό το εξαθλιωμένο, το ετοιμόρροπο κορμί, πνευματικό φωτο­στέφανο πάνω απ’ τη σωματική αθλιότητα. Πουθενά άλλου αυτός ο ναός του νικηφόρου πνεύματος δεν ακτινοβολεί πιο λαμ­πρό, παρά στο πορτραίτο πού μας δείχνει τον Ντοστογιέφσκι στο νεκρικό του κρεβάτι — όταν τα βλέφαρα του κλείστηκαν πια για πάντα πάνω στα σβησμένα του μάτια, και τα ξέχρωμα χέρια του σφίγγουν άπληστα τον εσταυρωμένο (αυτόν τον τα­πεινό ξύλινο μικρό εσταυρωμένο, που έδωσε άλλοτε μια χωρική στον κατάδικο). Εκεί, αυτό το μέτωπο, όμοιο με μιαν αυγή πάνω από ένα νυχτερινό τοπίο, φωτίζει τ΄ άψυχο πρόσωπο μ’ όλη του τη λαμπράδα και διακηρύχνει το ίδιο μήνυμα πού δια­κηρύχνει ολόκληρο το έργο του: το πνεύμα κ’ ή πίστη το ελευθερώσανε απ’ την άχαρη και τιποτένια σωματική ζωή. Μέσ’ στα κατάβαθα βρίσκεται το οριστικό μεγαλείο του Ντοστογιέφσκι ποτέ άλλοτε το πρόσωπο του δεν ήταν πιο εκφραστικό, όσο τώρα, τη στιγμή του θανάτου.
Στέφαν Τσβάιχ Ντοστογιέφσκι (Εκδόσεις Γκοβόστη)
Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: